Auteursarchief: Arie Sonneveld

Over Arie Sonneveld

In 1964 ben ik geboren in Berkel en Rodenrijs. In Wageningen studeerde ik tussen 1982 en 1989 Moleculaire Wetenschappen. Van 1994 tot 2000 werkte ik als leidinggevende bij academische boekhandels in Utrecht en Leiden en van 2000 tot 2008 als afdelingshoofd bij de Leidse universiteitsbibliotheek. Sindsdien werk ik als zelfstandig redacteur en vertaler. In 2014 was ik actief als Wikipedian-in-Residence voor zes speciale en wetenschappelijke bibliotheken. Van 2008 tot en met 2014 ben ik in mijn vrije tijd werkzaam geweest als Wikipedia-redacteur onder het van Kurt Tucholsky geleende pseudoniem Theobald Tiger. Ik lees graag gedichten, aforismen en essays.

Rozen, nazomer – Mary Oliver

Mary Oliver

Mary Oliver (2001) tijdens een poëzievoordracht

Ze is een nog levende Amerikaanse dichter, Mary Oliver (1935-), en ze werd geboren in een landelijk gelegen plaats, vlakbij Cleveland in Ohio. Daar ontwikkelde ze een grote voorliefde voor de natuur.

Ze begon betrekkelijk vroeg met dichten. Ze schrijft verzen met een fraai ritme, waarin vaak rijm ontbreekt, maar waarin een dichterlijke stroom en tegenstroom nooit ontbreken, en die ons gevoelig maken en verrijken – zoals elk goed gedicht – voor de gruwelen en de schoonheden en de geheimenissen van het bestaan – “We are nourished by the mystery” (The Fish).

Ze was bevriend met de zus van  Edna St. Vincent Millay, en heeft met haar de nagelaten papieren van de dichteres geordend.

Hier kunt u Mary Oliver beluisteren terwijl ze het gedicht Roses, Late Summer voordraagt. Ze heeft een aangename en heel duidelijke voordracht.

Hier kunt u uitgebreider met haar voordracht en haar persoon kennis maken.

Vertaling:

Rozen, nazomer

Wat gebeurt er
met de bladeren als
ze rood of goud kleuren en
afvallen? Wat gebeurt er

met de zangvogels
als ze niet langer kunnen
zingen? Wat gebeurt er
met hun snelle vleugeltjes?

Denk je dat er een
persoonlijke hemel is
voor ieder van ons?
Denk je dat er iemand,

keerzijde van die duisternis,
naar ons zal roepen, zal doelen op ons?
Achter de bomen
blijven de vossen hun welpen leren

hoe je leeft in de duinpan;
het lijkt wel of ze nooit verdwijnen, ze zijn er altijd
in het bloeiende licht
dat elke ochtend weer oprijst

in de donkere lucht.
En nog weer een duinenrij verder,
vlak langs de zee,
beginnen de laatste rozen hun fabricage van lieflijkheid,

en schenken ze deze terug aan de wereld.
Als ik een ander leven zou krijgen,
zou ik het willen geven aan een onbekend
tomeloos geluk.

Het zou een vos kunnen zijn, of een boom
vol met wuivende takken.
Ik zou het niet erg vinden een roos te zijn
in een veld vol met rozen.

Angst is nooit tot hen doorgedrongen; ambitie evenmin.
Verstand valt buiten hun besef.
Ook vragen ze nooit hoe lang ze rozen moeten zijn, en wat dan.
Of welke idiote vraag dan ook.

Origineel:

Roses, Late Summer

What happens
to the leaves after
they turn red and golden and fall
away? What happens

to the singing birds
when they can’t sing
any longer? What happens
to their quick wings?

Do you think there is any
personal heaven
for any of us?
Do you think anyone,

the other side of that darkness,
will call to us, meaning us?
Beyond the trees
the foxes keep teaching their children

to live in the valley.
so they never seem to vanish, they are always there
in the blossom of the light
that stands up every morning

in the dark sky.
And over one more set of hills,
along the sea,
the last roses have opened their factories of sweetness

and are giving it back to the world.
If I had another life
I would want to spend it all on some
unstinting happiness.

I would be a fox, or a tree
full of waving branches.
I wouldn’t mind being a rose
in a field full of roses.

Fear has not yet occurred to them, nor ambition.
Reason they have not yet thought of.
Neither do they ask how long they must be roses, and then what.
Or any other foolish question.

Advertenties

Aanvaarding – Robert Frost

De Amerikaanse dichter Robert Frost (1874-1963) behoeft eigenlijk geen introductie. Hij is veelvuldig gelauwerd, hij slaagt erin een snaar te raken bij iedere versgevoelige die hem leest, hij hanteert een eenvoudig idioom, hij is erg goed in spreektaal, hij is niet eenvoudig te plaatsen in levensbeschouwelijke of godsdienstige coördinatensystemen, maar hij heeft een duidelijke, zij het weinig orthodoxe, religieuze inslag. Zijn moeder was een aanhanger van de Lutheraanse mysticus Emanuel Swedenborg; zijn vader was een sceptische en atheïstische journalist. Hij had manisch-depressieve trekken. Over zijn levenshouding, zie: Jay Parini, Listening for God in Unusual Places: The unorthodox faith of Robert Frost, America The Jesuit Review, March 4, 2013 issue (February 20, 2013).

Het gedicht Acceptance is een Shakespeareaans sonnet: veertien regels, drie kwatrijnen en een distichon. Maar er is niet een volte of wending na de eerste twee kwatrijnen zoals gebruikelijk bij het sonnet. Wie meer wil lezen over dit vers, kan terecht bij dit boek (wel een beetje breedsprakig gewauwel over meerlagigheid, helaas): H.A. Maxson, On the Sonnets of Robert Frost: A Critical Examination of the 37 Poems, Jefferson, North Carolina: McFarland 1997.

In dit vers komen twee vogels voor: het vrouwtje zit als het donker wordt op haar nest, het mannetje is bij het invallen van de duisternis ver weg. Feministische interpretaties van dit gegeven lijken me beside the point. Het aantal versvoeten is in vertaling soms wat uitgebreid. Het rijm in vertaling is op een paar plaatsen halfrijm, waar in het origineel een volrijm wordt gehanteerd.

Vertaling:

Aanvaarding

Als de fletse zon zijn stralen op de wolken spuwt,
En wegzinkt om te branden in ‘t ravijn beneden,
Weerklinkt in de natuur geen stem die luide schreeuwt
Bij wat er plaatsvond. Slechts vogels kennen de reden:

Het wordt weer donker, hoog in de lucht daarbuiten.
Met prevelend kopje zacht tegen haar borstje aan,
Besluit een vogel het omfloerste oog te sluiten,
Een ander, overvallen, ver bij zijn nest vandaan,

Vliegt laag en vlug over de bomen, schiet net op tijd,
De moede zwerver, in zijn vertrouwde kruin,
En denkt of kwettert hooguit zachtjes: “O Zaligheid!
Schenk duisternis aan al wat ik beschouw als ‘mijn’,

Laat deze nacht zo donker zijn, dat ik niet meen
Te zien wat op mij afkomt. Laat al wat zijn zal, zijn.”

Origineel:

Acceptance

When the spent sun throws up its rays on cloud
And goes down burning into the gulf below,
No voice in nature is heard to cry aloud
At what has happened. Birds, at least must know

It is the change to darkness in the sky.
Murmuring something quiet in her breast,
One bird begins to close a faded eye;
Or overtaken too far from his nest,

Hurrying low above the grove, some waif
Swoops just in time to his remembered tree.
At most he thinks or twitters softly, “Safe!
Now let the night be dark for all of me.

Let the night be too dark for me to see
Into the future. Let what will be, be.”

Een voetnoot bij het begrip Cultuurmarxisme

Cultuurmarxisme

Omslag boek onder redactie van Paul Cliteur, Jasper Jansen en Perry Pierik

Het begrip ‘cultuurmarxisme’ – een spookachtig, anachronistisch verzinsel – wordt door louche-rechtse lieden (The Post Online, Sid Lukassen, Sietske Bergsma, Wierd Duk, PVV, FvD) gebruikt om een vermeende culturele tendens te beschrijven.

Paul Cliteur, Voorzitter Wetenschappelijk Bureau van FvD, jurist, militant-atheïstische schrijver, mede-redacteur van een boek met de titel Cultuurmarxisme, meent een argument voor de alomvattende greep die het begrip op de geesten heeft, te kunnen ontlenen aan het feit dat er geen PVV-hoogleraren zijn. Hierop is kritiek gegeven. Zie bijvoorbeeld dit Twitter-draadje van de theoloog en publicist Stefan Paas.

De kritiek is raak, en Cliteur heeft dergelijke kritiek zeer verdiend, maar deze gaat toch in mijn ogen voorbij aan het centrale punt. Dat punt is dat het bestaan van een verondersteld verschijnsel – ‘cultuurmarxisme’ – wordt aangetoond met de niet-respectabiliteit van de PVV.

Het aangevoerde feit, dat een positieve houding jegens de PVV niet als respectabel wordt beschouwd onder de elite van journalisten, televisiemakers, wetenschappers, beleidsmakers en schrijvers, is moeilijk te loochenen.  Dat is gewoon zo.

Alleen zelfstandige ondernemers en mensen hoog in de commerciële hiërarchie (die soms ook tot de elite worden gerekend) zijn soms wel duidelijk PVV-gezind (eigen waarneming), maar die komen sowieso niet voor hun politieke voorkeur uit in het openbaar.

De zwakte van Cliteurs betoog schuilt niet in het ter ondersteuning aangevoerde  feit – de niet-respectabiliteit van de PVV – maar in de gedachte dat dit feit het verschijnsel ‘cultuurmarxisme’ aantoont.

Daarvoor zie ik geen enkele aanleiding: het marxisme-leninisme is vrijwel over de gehele linie in diskrediet, de greep die het neomarxisme op de geesten heeft, is geen fractie van wat die in de jaren ’70 en ’80 was, en de afkeer van de PVV wordt beleden door heel diverse groepen.

De PVV rekruteert zijn islamofobe kiezers vooral onder de militante atheïsten, bekrompen protestanten, Telegraaflezers die het graag gezellig houden, gemelijke ex-katholieken, Teeuwen/Van Gogh-bewonderaars en GeenStijl-trollen.

Maar wie blijven er dan nog over? Dat zijn:
1.) Links: Groen Links, PvdA, SP;
2.) Christenen: CDA, CU en SGP;
3.) Migranten: DENK en anderen;
4.) Hoogopgeleide burgers die areligieus, onburgerlijk en vernieuwend willen zijn: VrijLinks, D’66.

Je kunt bezwaarlijk van dit gemêleerde gezelschap beweren dat ze er een gemeenschappelijke cultuurmarxistische filosofie op nahouden.

‘Cultuurmarxisme’ is een verschijnsel uit de jaren ’70 en ’80 van de 20e eeuw. Toen wemelde het van de fellow-travellers van sovjet-communisme en maoïsme, en was er daadwerkelijk een aanzienlijke neomarxistische invloed op het intellectuele leven.

Als je een argument zoekt voor ‘cultuurmarxisme’, dan zou ik het negeren in de Nederlandse pers van Simon Leys noemen: hij heeft meer gedaan dan wie ook om het marxisme in diskrediet te brengen, en zijn overlijden in 2014 is in de Nederlandse kranten en op de Nederlandse tv volstrekt genegeerd.

PS Na het bovenstaande geschreven te hebben werd ik via Twitter op een gedegen en interessant artikel over het onderwerp geattendeerd door de Leidse historicus Adriaan van Veldhuizen – waarvoor dank. Het betreft: Daniël Korving en Jaap Tielbeke, ‘Genealogie van het cultuurmarxisme. Een complottheorie voor paranoïde rechts’, De Groene, 6 september 2017.

 

 

Gekooide vogel – Maya Angelou

Maya Angelou, pseudoniem van Marguerite Annie Johnson (1928–2014), was een Amerikaans dichter, zangeres, danseres, burgerrechtenactivist en hoogleraar amerikanistiek.

De Vertaalwedstrijd Nederland Vertaalt 2018  had als vertaalopgave Angelou’s gedicht Caged Bird. Op de gelinkte website vindt u meer informatie over de wedstrijd waaronder de tekst van de voor een prijs genomineerde vertalingen waartoe de mijne niet behoort.

Mijn vertaling is voorgedragen door Babs Gons op zondag 18 maart 2018 tijdens een poëziemiddag in De Nieuwe Liefde te Amsterdam onder leiding van Mirjam van HengelDe poëzie van Maya Angelou.

Het gedicht is, hoezeer ook welgemeend, naar mijn smaak toch enigszins faciel: een vrije vogel is heerlijk vrij, een gekooide vogel verlangt hartstochtelijk naar vrijheid. Dat is wat mager misschien. Maar het vers loopt heel soepel.

Vertaling:

Gekooide vogel

Een vrije vogel zweeft weg
op de rug van de wind
drijft mee op de vlaag
tot het eind van de stroom
en doopt zijn vleugel
in de gloed van de zon
en zegt: de hemel, die is van mij.

Maar een vogel die steeds
in zijn kooitje verwijlt
ziet weinig tot niets
door z’n spijlen van nijd
z’n vleugels geknipt en
z’n pootjes gestrikt
dus opent hij zijn keel en zingt.

De gekooide vogel zingt
met trillers van verdriet
van wat hij niet kent
maar o zo graag ziet
en op gindse heuvel
hoort men zijn lied
want de gekooide vogel
zingt van vrijheid.

Een vogel die vrij is denkt al aan winden die stromen
en de passaatwind die suist door zuchtende bomen
en volvette wormen die wachten in glorende weiden
en de hemel noemt hij de zijne.

Maar een gekooide vogel staat op het graf van zijn dromen
zijn schaduw is de gil van wie niet kon ontkomen
zijn vleugels geknipt en zijn pootjes gestrikt
dus opent hij zijn keel en zingt.

De gekooide vogel zingt
met trillers van verdriet
van wat hij niet kent
maar o zo graag ziet
en op gindse heuvel
hoort men zijn lied
want de gekooide vogel
zingt van vrijheid.

Origineel:

Caged Bird

A free bird leaps
on the back of the wind
and floats downstream
till the current ends
and dips his wing
in the orange sun rays
and dares to claim the sky.

But a bird that stalks
down his narrow cage
can seldom see through
his bars of rage
his wings are clipped and
his feet are tied
so he opens his throat to sing.

The caged bird sings
with a fearful trill
of things unknown
but longed for still
and his tune is heard
on the distant hill
for the caged bird
sings of freedom.

The free bird thinks of another breeze
and the trade winds soft through the sighing trees
and the fat worms waiting on a dawn-bright lawn
and he names the sky his own.

But a caged bird stands on the grave of dreams
his shadow shouts on a nightmare scream
his wings are clipped and his feet are tied
so he opens his throat to sing.

The caged bird sings
with a fearful trill
of things unknown
but longed for still
and his tune is heard
on the distant hill
for the caged bird
sings of freedom.

De strijd tegen politieke correctheid

In de jaren die voorafgingen aan de millenniumwisseling – de late jaren ’90 – kwam er ruime aandacht voor het verschijnsel ‘politieke correctheid’. In 1997 verscheen Correct. Weldenkend Nederland sinds de jaren zestig, van de Nederlandse socioloog en schrijver Herman Vuijsje.

Ik heb in 2008, toen een geactualiseerde editie van Vuijsjes boek Correct verscheen, het Wikipedia-artikel over de auteur geschreven. Ik schreef in dat artikel toen:

Veel onderwerpen die hij al in de jaren zeventig en tachtig van de 20e eeuw aansneed, lijken pas in de 21e eeuw brandend actueel te zijn geworden. In Nieuwe vrijgestelden en Lof der dwang uitte hij kritiek op het doorslaan van de cultuuromslag die begon in de jaren zestig. In 1986 schreef hij over etnisch verschil als Hollands taboe.

Vuijsjes boek Correct vind ik nog altijd de beste introductie tot het onderwerp, al is er uiteraard nadien nog wel het een en ander gepasseerd dat de auteur bij het schrijven niet bevroeden kon. Vuijsje was niettemin zeker vooruitziend: het onderwerp is zeer in betekenis toegenomen, zij het dat de evenwichtigheid waarmee hij het onderwerp heeft behandeld na 1997 verloren is gegaan.

In 2009 voegde ik aan het Wikipedia-artikel Theodore Dalrymple een sectie Thema’s toe dat afsloot met:

De oorzaak van onze culturele armoede moet worden gezocht bij de intellectuelen: zij hebben sinds de Verlichting gaandeweg (en in de twintigste eeuw op grote schaal) de fundamenten van onze beschaving aangetast en zij kijken nu, op politiek-correcte wijze, weg van de problemen die dat heeft veroorzaakt.

Die sectie voldeed eigenlijk niet aan de Wikipedia-richtlijnen: ik had mijn eigen leeservaringen samengevat, en dat mag eigenlijk niet, maar ik denk wel dat die sectie een vrij aardige opsomming geeft van zijn opvattingen.

Dalrymple is een auteur die regelmatig een nummer maakt van de politieke correctheid, een verschijnsel dat – volgens hem – vergelijkbare en ook doelbewust nagestreefde effecten heeft als de onderdrukking van de uitingsvrijheid onder dictatoriale regimes:

“In my studies of communist societies, I came to the conclusion that the purpose of communist propaganda was not to persuade or convince, not to inform but to humiliate; and therefore, the less it corresponded to reality the better. When people are forced to remain silent when they are being told the most obvious lies, or even worse when they are forced to repeat lies themselves, they lose once and for all their sense of probity. To assent to obvious lies is …in some small way to become evil oneself. One’s standing to resist anything is thus eroded, and even destroyed. A variety of emasculated liars is easy to control. I think if you examine political correctness, it has the same effect and is intended to.”

Ik voel in toenemende mate ergernis bij dit soort citaten. Dit soort beweringen treffen mij nu als aanstellerig. Ze zijn ook niet onschuldig. Menig dwaallicht – Joost Niemöller – of misdadiger – Anders Breivik – voelt zich erdoor gesterkt. Toen ik dit citaat op Twitter voorbij zag komen in een beamende context, schreef ik dan ook:

To equate political correctness with the ruthless suppression of people’s views under the worst of tyrannies is not only self-dramatizing; it is self-deceptive, self-exculpatory and self-aggrandizing. We had better not assent – in some small way – to such an obvious lie.

De strijd tegen politieke correctheid is het centrale thema van populistisch rechts, de enigszins louche, volkse beweging waarin nationalistische, antisemitische en xenofobe sentimenten hun uitweg vinden.

Om deze reden schreef ik de volgende Twitter-reeks:

  1. De boze reacties op ‘politieke correctheid’ zijn zeer overdreven. Het verschijnsel bestaat (uiteraard), maar de consequenties van de (vermeende) taboebreuk zijn de moeite van het noemen nauwelijks waard. En als je daar toch bang voor bent, dan hou je toch gewoon je mond dicht?

2. Deze boosheid jegens PC doet enigszins denken aan het romantische cliché dat een schrijver het heel zwaar heeft om waarheden die het publiek onwelgevallig zijn te openbaren. Daar heeft die schrijver veel moed voor nodig en een gevoel dat zijn schrijverij noodzakelijk is.

3. Ik weet niet wie dat cliché heeft verspreid: Chamfort? Nietzsche? Flaubert? – ook dit cliché is belachelijk in de context van een liberale, constitutionele democratie. Dat er een gevoel van noodzaak moet zijn, las ik voor het eerst bij Jan Greshoff (Zwanen pesten).

4. Dat bijna elke schrijver onzeker is, zoekt naar de voor hem geschikte vorm, zoekt naar de juiste toon, zoekt naar zijn onderwerp, spreekt uiteraard vanzelf. Maar des schrijvers onzekerheid impliceert niet volautomatisch des omstanders vijandigheid.

5. De schrijver C.S. Lewis stak in zijn boek The Personal Heresy de draak met de ‘moed’ die van schrijvers gevraagd zou worden:

CS Lewis - moed - courage

6. Theodore Dalrymple maakt altijd een nummer van de strijd die hij te voeren heeft tegen Politieke Correctheid. Hij begon al betrekkelijk vroeg, toen er nog werkelijk van strijd sprake was, maar ook zijn boeken liggen inmiddels bij Nederlandse ministers op hun nachtkastje.

7. De boosheid jegens ‘politieke correctheid’ komt niet zelden voort uit het terechte gevoel dat wat jij zegt ook inderdaad niet door de beugel kan. Dit gold al voor Jan Hendrik van den Berg, die ronduit racistisch was, maar het geldt ook voor de Telegraaf-journalist Duk.

8. Als ik Petrus was, zou ik bij de hemelpoort aan de uit de schemering opdoemende schrijvers en tweeps en journalisten vragen: “Waarom stelde je je zo aan?”

Drie titels van literaire lezingen

Wie een lezing houdt, geeft meestal aan die lezing ook een titel mee. Die titel kan – als de auteur zijn of haar titel goed heeft gekozen – veelzeggend zijn.

In dit korte blogtekstje vergelijk ik drie titels:

  1. Het woord bij de daad, van Harry Mulisch
  2. Mondelinge mededelingen, van Willem Frederik Hermans
  3. Nu ik hier iets zeggen mag, van Ida Gerhardt

De titels die Mulisch, Hermans en Gerhardt gekozen hebben, zijn treffend – ze laten meteen al iets zien over de houding die deze auteurs aannemen ten aanzien van het leven.

Mulisch is voluit megalomaan, Hermans natuurwetenschappelijker dan hij is, Gerhardt wat al te christelijk.

De titel van Mulisch is een bewuste omkering van De daad bij het woord [voegen], een bekende Nederlandse uitdrukking. Mulisch was enthousiast over de studentenrevolutie van de jaren ’60 en en de revolutie van Fidel Castro. Het Woord bij de Daad is een pamflet dat daadwerkelijk de Cubaanse revolutie met woorden steunt. Mulisch liep daarbij geen risico en kon daarbij moeiteloos zijn pose van literaire glamourboy handhaven. Pogingen om hem ter verantwoording te roepen – het was uiteraard verkeerd en onverantwoordelijk wat hij te berde bracht – liepen stuk op zijn solipsistische stilzwijgen of zijn stugge herhaling van oude standpunten.

De filosofische houding van Willem Frederik Hermans was gebaseerd op de natuurwetenschappelijke zienswijze. Hoezeer hij ook een romanticus was, en hoezeer ook geteisterd door wrokkigheid en ressentiment, hij wilde een dienaar van de waarheid zijn, hij wilde datgene zeggen wat zijn lezers niet onder ogen wilden zien, maar wat in zijn ogen onontkoombaar was. De titel van zijn gebundelde lezingen getuigt daarvan: Mondelinge mededelingen – meer valt er niet over te zeggen, en meer zegt het ook niet. Maar het is – denk ik – wel degelijk zo dat er meer over valt te zeggen. De slotzin van het door door Hermans vertaalde en door Wittgenstein geschreven Tractatus Logico-Philosophicus: “Van dat, waarover niet kan worden gesproken, moet men zwijgen”, is een streng klinkende constatering die, als deze als richtlijn wordt toegepast, hoogst onwenselijke resultaten afwerpt. Hermans wilde geen andere dan natuurwetenschappelijke pretenties voeren, al streefde hij volgens mij wel degelijk iets anders na, wat hij op andere momenten in interviews ook toegaf.

Ida Gerhardt was een dichteres die op latere leeftijd paranoïde werd, en haar leven lang geteisterd werd door gevoelens van miskenning. In de praktijk viel deze miskenning wel mee – ze heeft aanzienlijke literaire erkenning gehad – maar in haar gevoelsleven was deze erkenning slechts gebrekkig verankerd. Maar ze was ook een christelijke dichteres die samen met haar partner, Marie H. van der Zeyde, de bijbelse psalmen heeft vertaald. Ootmoed, een ander uitnemender achten dan jezelf, waren hoge deugden. Deze christelijke houding klinkt door in de nederige titel van haar voordrachten, Nu ik hier iets zeggen mag. Het wankele evenwicht tussen het besef van talent en roeping enerzijds en de boze houding jegens de (onontkoombare) literaire praktijk van kritiek en miskenning anderzijds, uitte zich in een wat al te nederige titel.

De titel van dit blogtekstje heeft – denk ik – de meeste verwantschap met de titel van Willem Frederik Hermans.

Wat betekent (ir)rationeel?

Een paar vragen over het gebruik van ‘rationeel’ en ‘irrationeel’.

 

  1. Ik begrijp vaak niet wat mensen bedoelen die iets ‘rationeel’ of ‘irrationeel’ vinden. Is de atheïstische levensbeschouwing rationeel? Kan een verlangen irrationeel zijn? En gedrag? Kan zo’n oordeel gelden voor levenskeuzes, vertrouwen, liefde, rebellie?
  2. Ik doel hier op het betrekkelijk gewone, dagelijkse spraakgebruik, inclusief het spraakgebruik dat gehanteerd wordt in recensies, columns en beschouwingen in serieuze culturele tijdschriften en landelijke dagbladen.
  3. Kan iemand die zijn mond stijf dicht houdt, die nooit iets zegt, die volhardt in stilzwijgen, ooit irrationeel zijn? Is strijdigheid tussen wat je doet en wat je zegt een criterium om iemand ‘irrationeel’ te noemen?
  4. Ik moet het huishouden doen, maar ik ga badmintonnen met de buurvrouw. Ben ik nu irrationeel? Ik wil eigenlijk graag badmintonnen met de buurvrouw, maar ik doe het huishouden, want mijn plichtbesef is sterker. Ben ik nu rationeel?
  5. Een vriend is overleden. Ik ben geen lid van een kerk. Ik steek een kaarsje op. Ben ik nu irrationeel? Ik ben wel lid van een kerk. Ik steek een kaarsje op. Ben ik nu dan irrationeel? Ik ben atheïst. Ik spot met de kaarsenpraktijk. Ben ik rationeel?
  6. Hebben ‘rationeel’ en ‘irrationeel’ te maken met de geldigheid van een oordeel? Of met de logica van de redenering? Of slaan die begrippen alleen op de neiging om al of niet te beredeneren wat je wilt of kunt, wat je niet mag, of wat je zou moeten?
  7. Of hebben de begrippen ‘rationeel en ‘irrationeel’ alleen geldigheid in het domein waar wordt vastgesteld wat waar is, juist is, correct? Zijn er ook dingen die zich aan zulk een vaststelling onttrekken, waarbij die begrippen niet geldig zijn?
  8. Als schilder exploreer ik het irrationele – wat doet iemand eigenlijk die dat zegt? Is het zoeken naar harmonie, schoonheid, evenwicht irrationeel? Kan het nastreven van disharmonie rationeel zijn? Kan het schilderen zelf (ir)rationeel zijn?
  9. Is een droom (ir)rationeel? En een sprookje? Of geldt dat oordeel alleen voor bewuste, gearticuleerde en aan anderen meegedeelde beschouwingen?
  10. Wordt het liefdesspel tussen man en vrouw irrationeel als er geen kinderen (meer) uit voort kunnen komen? Is dansen irrationeel? Grapjes maken? Plagen? Zelfmoordgedachten hebben?
  11. Is het optimaliseren van een productieproces rationeel? Of is het nadenken daarover (al of niet) rationeel? Zijn de opbrengsten van de productie van belang om te besluiten of de uitkomst van de optimalisering rationeel is?

  12. Ik optimaliseer een productieproces. Is daarbij de verwaarlozing van het milieu-aspect (of enig ander aspect) irrationeel? Kan de verwaarlozing van dat aspect op zeker moment misschien irrationeel worden? Na het rapport van de Club van Rome?
  13. Ik rook. Ik erken dat dat ongezond is. Ben ik nu irrationeel? Waarom dan, want ik streef niet naar een gezond leven. Ik rook niet. Ik ben een fanatieke antirook-activist.  Kan onmatigheid in het activisme mijn gedrag irrationeel maken?
  14. Kun je als mens zelfdestructief zijn, handelen dwars tegen je eigen belang in? Zou je het als zelfdestructief gepercipieerde gedrag ook rationeel kunnen noemen? Wie stelt dat belang eigenlijk vast?
  15. Mag ik alleen beweringen die op een rigoureuze natuurwetenschappelijke manier experimenteel getoetst kunnen worden, en ook langs die weg bevestigd zijn, rationeel noemen?
  16. Moet een zin waarvan gezegd wordt dat deze een (ir)rationele boodschap overbrengt een equivalent van een wiskundige operator bevatten, een woordje als dus of daarom, een bewering als ‘is gelijk aan’?
  17. Worden er eisen gesteld aan de begripsomschrijving van de elementen van een bewering? Komt een bewering over menselijk (on)geluk of over intelligentie of over ‘geschiktheid voor een baan’ überhaupt in aanmerking voor de kwalificatie ‘(ir)rationeel’?

Zelf gebruik ik die begrippen meestal alleen om een oordeel te geven over de vraag of de gekozen middelen geschikt zijn om een vooraf gesteld doel te bereiken. Voor andere zaken voldoen in mijn ogen andere begrippen beter.

Ik was dit artikeltje begonnen als een Twitter-draadje. Maar daarvoor lijkt het resultaat me ongeschikt.

 

MCMXIV (1914) – Philip Larkin

De dichter van MCMXIV – het jaartal 1914 – is Philip Larkin (1922-1985). De Engelsman Larkin was ook romanschrijver, bibliothecaris en jazz-criticus. Hij gebruikte vaak een natuurlijke spreektoon, was wars van uiterlijk vertoon en schreef complex gestructureerde verzen met een ironische, sceptische, soms pijnlijke, soms melancholieke inhoud.

De website van de Philip Larkin Society vind je hier, inclusief een beknopte biografie. De bekendste (ironische) regels van Larkin, de opening van het gedicht Annus Mirabilis – toevallig ook met een jaartal erin – luiden:

Sexual intercourse began
In nineteen sixty-three

Het gedicht is getiteld MCMXIV, 1914 in Romeinse getallennotatie. 1914 is het eerste jaar van de Eerste Wereldoorlog. Het gedicht werd gepubliceerd in The Whitsun Weddings, een gedichtenbundel met 32 gedichten die gepubliceerd werd in 1964.

Het gedicht telt vier strofen van acht regels, waarvan steeds de vierde en de achtste regel eindrijm kennen. De toon is kalm en bespiegelend, waarmee het aanstaande (maar ongenoemd blijvende) onheil tegelijk voelbaar wordt gemaakt en bezworen.

De eerste strofe van het gedicht beschrijft een zwart-witfoto uit 1914 met Britse jongemannen die gemobiliseerd waren voor WO-I, The Great War. Deze oorlog duurde van 1914 tot 1918, de gevechten vonden voor een deel plaats op Belgisch grondgebied, en er waren onvoorstelbaar veel doden van wie er tienduizenden nooit geïdentificeerd zijn. De gruwelijkheid van de naderende oorlog kun je niet aflezen aan de lachende gezichten op de foto.

In de volgende twee strofen wordt uitgezoomd en krijgen we een tijdsbeeld dat gekenmerkt wordt door sereniteit en overzichtelijkheid.

De slotstrofe eindigt met de constatering dat de tijd die direct voorafging aan WO-I een onschuld kende die nooit voorheen en nooit nadien heeft bestaan, en die ook nooit meer terug zal komen.

The Oval is een cricket-stadion in Zuid-Londen, de thuisbasis van Surrey County Cricket Club. Villa Park is een voetbalstadion in Aston, de thuisbasis van de voetbalclub Aston Villa.

In dit gedicht zijn The Oval en Villa Park veralgemeend tot “een cricket- of voetbalstadion”. De reden daarvoor is dat The Oval en Villa Park de Nederlandse poëzielezer waarschijnlijk weinig zullen zeggen. Nederlandse varianten – zoals Thialf of De Kuip – geven bovendien een onhistorische voorstelling van zaken: Nederland bleef immers in de Eerste Wereldoorlog neutraal.

Farthings en Sovereigns zijn oude Britse munteenheden die in vertaling vervangen zijn door duiten en gouden tientjes.

Domesday Lines is een verwijzing naar Domesday Book, een inventarisatie van het landbezit in Engeland en Wales. Het is een middeleeuws manuscript. De inventarisatie werd om fiscale redenen gedaan op initiatief van Willem de Veroveraar en kwam gereed in 1086. In de vertaling is gekozen voor “eeuwenoude kadasters” omdat een nederlandse lezer naar alle waarschijnlijkheid nog nooit van Domesday Book gehoord heeft, en omdat mij bovendien een werk van vergelijkbare strekking en renommée in ons taalgebied niet te binnen wil schieten. De associatie met ‘Doom’ die ‘Domesday’ geeft, kan ik in het Nederlands helaas niet reproduceren.

Ik meen dat begin twintigste eeuw wolgaren soms in blikjes werd verkocht. Als ik mij hierin vergis – ik heb geen goede documentatie gevonden – dan moet de vertaling op dit punt nog worden aangepast. Als zo’n blikje wolgaren wel bestaat, maar anders heet, is ook een aanpassing nodig.

Deze poëzievertaling is gemaakt op verzoek van dr. Henk-Jan Prosman, die binnenkort een vertaling hoopt te publiceren van Peter Hitchens, The Rage Against GodPeter Hitchens is een Engels schrijver en journalist. Hij is een Anglicaans christen met in politieke zin conservatieve opvattingen. Hij is de jongere broer van de militante atheïst Christopher Hitchens – één van The Four Horsemen – die in 2011 is overleden.

In Hitchens’s boek wordt het gedicht geciteerd op p.86-87.

PS – 9 mei 2018 – Naar aanleiding van een commentaar op Twitter waarin ik mijn verbazing uitsprak dat Prosman en Bart Jan Spruijt niet onomwondener en duidelijker  afstand namen van populistisch rechts, hebben beiden mij op Twitter geblokkeerd.

PS1 – 15 mei 2018 – De blokkering door Prosman is na een korte mailwisseling op 13/14 mei 2018 ongedaan gemaakt.

PS2 – 27 mei 2018 – N.a.v. een publicatie van Prosman over de Engelse anti-immigratie-activist Tommy Robinson, schreef ik een tweet (Twitter-bericht) waarin ik Prosman verweet weinig op te hebben met de rechtsstaat en in complotten te geloven. Daarop blokkeerde de radicaal-rechtse dominee me opnieuw.

MCMXIV

Deze lange rommelige rijen,
Wat staan ze daar geduldig
Alsof ze een lange keten vormen
Voor een cricket- of voetbalstadion,
De hoeden als kronen, de zon
Op besnorde archaïsche koppen
Lachend alsof er een luchtig
Vakantie-uitje begon;

En de geblindeerde winkels, verbleekte
Bekende namen op zonweringen,
De duiten en gouden tientjes,
De spelende jeugd, in stemmig gewaad,
Vernoemd naar vorsten en vorstinnen,
De advertenties op blikken
Voor cacao en wolgaren, een kroeg
Die altijd open staat;

En het zorgeloze platteland:
De plaatsnamen geheel omsluierd
Met bloeiende grassen, en akkers
Vol tarwe die in de deinende stilte
Zich voegen naar eeuwenoude kadasters;
De anders-geklede bedienden
Met kleine kamers in enorme huizen,
Het stof achter limousines;

Nooit zag je zulke onschuld,
Nooit eerder, nooit later,
Alsof deze zwijgend aan zichzelf
Voorbijging – de mannen die vlug
Hun nette tuintjes achterlieten,
De duizenden huwelijken,
Die het nog wel eventjes volhielden:
Nooit keert deze onschuld terug.

Origineel:

MCMXIV

Those long uneven lines
Standing as patiently
As if they were stretched outside
The Oval or Villa Park,
The crowns of hats, the sun
On moustached archaic faces
Grinning as if it were all
An August Bank Holiday lark;

And the shut shops, the bleached
Established names on the sunblinds,
The farthings and sovereigns,
And dark-clothed children at play
Called after kings and queens,
The tin advertisements
For cocoa and twist, and the pubs
Wide open all day;

And the countryside not caring:
The place-names all hazed over
With flowering grasses, and fields
Shadowing Domesday lines
Under wheat’s restless silence;
The differently-dressed servants
With tiny rooms in huge houses,
The dust behind limousines;

Never such innocence,
Never before or since,
As changed itself to past
Without a word – the men
Leaving the gardens tidy,
The thousands of marriages,
Lasting a little while longer:
Never such innocence again.

 

Bij het passeren van de nieuwe Menenpoort – Siegfried Sassoon

Dit gedicht werd geschreven in 1927 door Siegfried Sassoon (1876-1967), een dag na de officiële opening van de Menenpoort, en werd gepubliceerd in 1928.

De Menenpoort is de Nederlandse naam voor Menin Gate. Het is een herdenkingsmonument in Ieper voor de anoniem gevallen soldaten van het Verenigd Koninkrijk en de Commonwealth die vochten in de Eerste Wereldoorlog en wier graf onbekend gebleven is.

Sassoon schreef veel anti-oorlogslyriek. Het gedicht is een harde afwijzing van de Eerste Wereldoorlog en van de manier waarop WO-I herdacht wordt. Een goede vriend van Sassoon, Gordon Harbord, was gesneuveld bij Ieper. De dichter noemde zelf het gedicht zijn “final word on the 1914 War”. (Bron: Jean Moorcroft Wilson, Siegfried Sassoon. The Journey from the Trenches: a Biography (1918-1967), Gerald Duckworth/Routledge: 2003, p.186)

Menin Gate - Their Name Liveth for Evermore

Their Name Liveth For Evermore

De bittere zin over de leugen die in de poort gebeiteld staat, heeft in letterlijke zin betrekking op het feit dat de herdachte doden naamloos zijn, maar dat de poort zegt dat hun namen voor altijd zullen voortleven. Overdrachtelijk wordt uiteraard de leugen benoemd die is gelegen in het romantiseren van gruwelijke oorlogen.

Ieperboog is de Nederlandse naam voor de Yper Salient – het grote loopgravenstelsel bij Ieper, een uitstulping van de frontlinie in vijandelijk gebied, waarover het gedicht gaat en waar zich ook de Menenpoort bevindt.

Deze vertaling is gemaakt op verzoek van dr. Henk-Jan Prosman, die binnenkort een vertaling hoopt te publiceren van Peter Hitchens‘ boek The Rage Against God. Peter Hitchens, is een Engels schrijver en journalist. Hij is een Anglicaans christen met in politieke zin conservatieve opvattingen. Hij is de jongere broer van de militante atheïst Christopher Hitchens – één van The Four Horsemen – die in 2011 is overleden.

In Hitchens’ boek wordt het gedicht geciteerd op p.51.

Het gedicht is een sonnet in de Engelse traditie, met twee rijmende slotregels (zoals ook bij Shakespeare). De versregels bestaan hoofdzakelijk uit jambische vijfvoeten, soms met trocheïsche opmaat, met uitzondering van de regels 10 en 11.

Ik heb de jambe gehandhaafd, maar het aantal versvoeten vaak wat uitgebreid. Het Nederlands is kwistiger met lettergrepen dan het Engels, en het doel van de vertaling is in dit geval ook dat deze kan dienen als bijdrage aan de vertaling van het boek. De betekenis moest daarom in mijn ogen voldoende getrouw worden overgebracht.

De tekst op de Menenpoort – Their Name Liveth For Evermore – is volgens The Penguin Book of First World War Poetry een citaat uit Jezus Sirach (Engels: Ecclesiasticus), hfdst. 44:15 (of 44:14). Rudyard Kipling heeft het uitgekozen.

PS – 9 mei 2018 – Naar aanleiding van een commentaar op Twitter waarin ik mijn verbazing uitsprak dat Prosman en Bart Jan Spruijt niet onomwondener en duidelijker  afstand namen van populistisch rechts, hebben beiden mij op Twitter geblokkeerd.

PS1 – 15 mei 2018 – De blokkering door Prosman is na een korte mailwisseling op 13/14 mei 2018 ongedaan gemaakt.

PS2 – 27 mei 2018 – N.a.v. een publicatie van Prosman over de Engelse anti-immigratie-activist Tommy Robinson, schreef ik een tweet (Twitter-bericht) waarin ik Prosman verweet weinig op te hebben met de rechtsstaat en in complotten te geloven. Daarop blokkeerde de radicaal-rechtse dominee me opnieuw.

 

Vertaling:

Bij het passeren van de nieuwe Menenpoort

Wie kent nog, als hij deze Poort passeert,
De aan de kogels roemloos prijsgegeven Doden?
Wie brengt er in hun smerig lot een keer, –
Dienstplichtigen, tot oneer en tot doem ontboden?

Grof opknapwerk houdt nu de Ieperboog bijeen.
Het loon voor al zijn grauwe strijders: praal en pronk;
Het loon: een stapel zelfvoldane-vredessteen
Voor een armee die in dit rampmoeras verzonk.

Hier was ‘s werelds wreedste wond. En innig tevreden
Meldt de Poort: ‘Hun naam zal thans voor altoos leven’.
Werd ooit een leugen over offers zo brutaal beleden
Als over deze namen die onduldbaar naamloos bleven?

Straks staan misschien de Doden op die sloofden in het slijk
En zetten deze misdaadtombe dan beslist te kijk.

Origineel

On Passing the New Menin Gate

Who will remember, passing through this Gate,
The unheroic Dead who fed the guns?
Who shall absolve the foulness of their fate, –
Those doomed, conscripted, unvictorious ones?

Crudely renewed, the Salient holds its own.
Paid are its dim defenders by this pomp;
Paid, with a pile of peace-complacent stone,
The armies who endured that sullen swamp.

Here was the world’s worst wound. And here with pride
‘Their name liveth for evermore’ the Gateway claims.
Was ever an immolation so belied
As these intolerably nameless names?

Well might the Dead who struggled in the slime
Rise and deride this sepulchre of crime.

De waarheid van de doden – Anne Sexton

Gisteravond, 31 januari 2018, was in Theater De Boerderij in Huizen de prijsuitreiking van de poëzie-vertaalwedstrijd die werd georganiseerd door de Stichting Kunst en Cultuur Huizen en de Bibliotheek Huizen-Laren-Blaricum. Ik won de derde prijs.

Het te vertalen gedicht was van de Amerikaanse dichter Anne Sexton (1928-1974) en heeft als titel: The Truth the Dead Know. Het gedicht was opgedragen ter nagedachtenis aan haar ouders die in 1959 kort na elkaar waren overleden. In het gedicht komt de maand ‘juni’ voor, wat de maand is waarin haar vader overleed, ruim drie maanden na de dood van haar moeder.

Certificaat Vertaalwedstrijd Huizen 2018

Certificaat derde prijs

Anne Sexton wordt gerekend tot de schrijvers van Confessional Poetry, samen met Robert Lowell, Sylvia Plath, John Berryman, Allen Ginsberg, and W. D. Snodgrass.

In deze opname leest Sexton zelf haar gedicht voor. Ze klinkt alsof ze een glaasje te veel op heeft, een indruk die kennelijk door anderen gedeeld wordt: Maartje van Weegen, die de avond presenteerde, bracht het ook ter sprake.

Prijsuitreiking Vertaalwedstrijd Huizen 2018

V.l.n.r.: Wim Dashorst (winnaar), Willibrord Ruigrok (tweede), Joan de Zwart-Bloch (burg. Blaricum), ondergetekende

Het was een onderhoudende avond waarin een poëzie- en muziekquiz werd gehouden (ik had maar drie van de tien vragen goed), een Huizense cultuurprijs werd uitgereikt, en waar de muziek werd verzorgd – heel mooi – door de zangeres Lizzy Ossevoort en de pianist Stefan Bos.

De prijzen voor de vertaalwedstrijd werden uitgereikt door Mevr. Joan de Zwart-Bloch, burgemeester van Blaricum.

De eerste prijs werd gewonnen door Wim Dashorst, de man die de prijs ook vorig jaar had gewonnen. De vertalingen van alle prijswinnaars en het juryrapport kunt u hier nalezen.

De passage in het juryrapport die op mijn vertaling betrekking heeft, luidt:

Deze inzender dankt zijn prijs aan de compacte stijl, goed lopende en ritmisch verantwoorde regels die op een natuurlijke manier rijmen (d.w.z. zonder rijmdwang).

Vertaling:

De waarheid van de doden

Voor mijn moeder (geboren mrt. 1902 – overleden mrt. 1959)
en mijn vader (geboren febr. 1900 – overleden juni 1959)

Klaar, zeg ik, en ‘k loop de kerk uit;
de stijve grafprocessie weiger ik te gaan,
de dodenkoets wordt toch wel uitgeluid.
Het is juni – Alle moed is mij vergaan.

We rijden naar de Kaap. Ik herschik
mezelf, terwijl de zon uitgutst op het strand,
de zee aanrolt als een ijzeren poort, en ik
jouw hand voel. Sterven doen ze in een ander land.

Lieveling, de wind jaagt ons op als stenen
door schuimkoppig water, en als ik je tegen
mij aan voel, is ons voelen één. Niemand is alleen, en
voor dit, voor zoiets, zou je een moord plegen.

En de doden dan? Ze varen ongeschoeid in hun kist,
als stenen; zelfs als de zee ophield met bewegen,
zouden zij versteender zijn. Ze weigeren beslist –
keel, oog en vingerkoot – alle heil en zegen.

Origineel:

The Truth the Dead Know

For my Mother, born March 1902, died March 1959
and my Father, born February 1900, died June 1959

Gone, I say and walk from church,
refusing the stiff procession to the grave,
letting the dead ride alone in the hearse.
It is June. I am tired of being brave.

We drive to the Cape. I cultivate
myself where the sun gutters from the sky,
where the sea swings in like an iron gate
and we touch. In another country people die.

My darling, the wind falls in like stones
from the whitehearted water and when we touch
we enter touch entirely. No one’s alone.
Men kill for this, or for as much.

And what of the dead? They lie without shoes
in their stone boats. They are more like stone
than the sea would be if it stopped. They refuse
to be blessed, throat, eye and knucklebone.

 

 

 

 

Résumé – Dorothy Parker

Onlangs attendeerde iemand mij op de overlegpagina van het Nederlandse Wikipedia-artikel Dorothy Parker (1893-1967). Het ging onder andere over de titel en het gedicht Résumé – dat overigens ook een eigen Wikipedia-pagina heeft.

De titel is niet erg ingewikkeld: Résumé betekent hier: samenvatting, slotsom (van een leven).

Het Wikipedia-artikel Dorothy Parker bevat (op het moment dat ik dit schrijf) de zin:

“Dit gedicht [Résumé] laat iets van haar complexe persoonlijkheid zien.”

Ik geloof daar weinig van. Het is een epigrammatisch gedichtje dat ongetwijfeld voortkomt uit de zelfmoordgedachten van Dorothy Parker, en dat is verdrietig genoeg, maar complex is het eigenlijk niet. Je hebt weinig levenservaring en vrijwel geen kennis nodig om het te kunnen begrijpen. Je kunt het als grap opvatten, maar ook als plaatijzeren ernst. Veel potentiële zelfmoordenaars maken voorafgaand aan de poging grappen over of toespelingen op de daad,  een daad die – als deze geslaagd is – iedereen naderhand onbegrijpelijk blijkt te vinden. Gelukkig is Parker niet door zelfmoord overleden, al heeft ze wel pogingen gedaan.

Het is overigens wel zo dat je wijsheid, inschattingsvermogen en levenservaring nodig hebt om de ernst van zo’n aankondiging te kunnen inschatten.

De slotzin van het gedichtje doet enigszins denken aan Gerard Reve die – toen hij op latere leeftijd werd geconfronteerd met zelfmoord-uitspraken uit het verleden – met een grafstem placht te antwoorden: “Het is nou toch de moeite niet meer.”

Vertaling:

Résumé

Een mes is ellende
Water een ramp
Zuur geeft zo’n bende
Een pil geeft je kramp.
Een pistool is onwettig
Een strop geeft nog mee
Gas ruikt onprettig
Misschien toch maar ‘nee’.

Origineel:

Résumé

Razors pain you
Rivers are damp
Acids stain you
And drugs cause cramp.
Guns aren’t lawful
Nooses give
Gas smells awful
You might as well live.

Hysterie – T.S. Eliot

T. S. Eliot (1888-1965) was een Amerikaans-Engelse dichter die in Nederland het meest bekend is geworden door het gedicht The Waste Land, met de bekende openingszinnen:

April is the cruellest month, breeding
Lilacs out of the dead land, mixing
Memory and desire, stirring
Dull roots with spring rain.
Winter kept us warm, covering
Earth in forgetful snow, feeding
A little life with dried tubers.

De dichter Martinus Nijhoff is in sommige opzichten – modernisme, ingehouden ironie, lange toppenverzen met memorable regels, band met het christendom – aan hem verwant.

In 1917 publiceerde Eliot de bundel Prufrock and Other Observations. Hierin was ook het hier vertaalde gedicht Hysteria opgenomen. Hysteria was het enige prozagedichtje in de bundel.

Het gedichtje vertoont de invloed van Jules Laforgue (1848-87), een pionier van het vrije vers, iemand ook die alledaagse taferelen, lichtelijk overdreven en met surrealistisch aandacht voor rare details, kon vertellen.

Het gaat om een hysterische lach, maar minstens ook om de infectueuze potentie van die lach. Je weet haast niet meer wie er nu eigenlijk hysterisch is, de hij of de zij.

Vertaling:

Hysterie

Toen ze lachte, merkte ik dat ik door haar lach werd meegesleept en er deel van ging uitmaken, totdat haar tanden hoogst toevallige sterren waren met het talent om een peloton te drillen. Korte zuchtjes, steeds geïnhaleerd na tijdelijk herstel, zogen mij mee, en ik verloor me uiteindelijk in de duistere spelonken van haar keel, die geblutst leek door de welving van onzichtbare spieren. Een bejaarde kelner was met trillende handen bezig een roze-en-wit-gestreept kleed te spreiden over een roestige, groene tafel van ijzer, zeggend: “Wellicht willen de dame en heer hun thee in de tuin gebruiken, wellicht willen de dame en heer hun thee in de tuin gebruiken …” Ik kwam tot de slotsom dat als er een eind gemaakt kon worden aan het deinen van haar borsten, er misschien nog een paar flarden van deze middag konden worden bewaard, en met het oog daarop concentreerde ik mijn aandacht met delicate nauwgezetheid.

Origineel:

Hysteria

As she laughed I was aware of becoming involved in her laughter and being part of it, until her teeth were only accidental stars with a talent for squad-drill. I was drawn in by short gasps, inhaled at each momentary recovery, lost finally in the dark caverns of her throat, bruised by the ripple of unseen muscles. An elderly waiter with trembling hands was hurriedly spreading a pink and white checked cloth over the rusty green iron table, saying: “If the lady and gentleman wish to take their tea in the garden, if the lady and gentleman wish to take their tea in the garden …” I decided that if the shaking of her breasts could be stopped, some of the fragments of the afternoon might be collected, and I concentrated my attention with careful subtlety to this end.

De onbekende burger – W.H. Auden

AudenVanVechten1939

W.H. Auden

Ik heb al vrij veel gedichten van Wystan Hugh Auden (1907-1973), een groot Engels dichter, vertaald, en hij behoeft op dit kleine blog eigenlijk geen introductie.

In dit gedicht wordt verteld over een zwijgende, onbekende, anonieme burger zoals die naar voren komt uit de dossiers die werden bijgehouden door de talloze bureaucratische instellingen die hem omringen.

De toon van het gedicht is enigszins prozaïsch, al kent het gedicht wel rijm.

De dossiers zijn uiterst positief, maar de indruk die wij van de anonieme burger krijgen is dat niet.

Over Audens bedoelingen zijn geen dossiers bekend, anders dan de gedichten, artikelen en brieven die hij heeft geschreven, maar de tegenstelling tussen een grauwe indruk van de persoon en fonkelende dossiers, zal zeker niet op toeval berusten.

Het gedicht drijft de spot met onze hang naar zekerheden, ons vastklampen aan bureaucratische goedkeuring en onze angst om af te wijken van wat gangbaar is.

Vertaling:

De onbekende burger

(Voor JS/07 M 378
Dit monument van marmer
werd opgericht door de staat)

Nooit werd officieel over hem een klacht ingediend,
Althans, het Statistisch Bureau heeft er niks van gehoord,
Verklaringen omtrent gedrag luiden eensgezind
Dat hij een heilige was in de moderne zin van een ouderwets woord,
Want wat hij ook deed, het Grote Geheel werd gediend.
Hij werkte tot z’n pensioen, behalve in de Oorlogsdagen,
In een fabriek waar hij nooit werd ontslagen,
Tot volle tevredenheid van werkgever Toffee Motors BV.
Toch was hij geen stakingsbreker of iemand met rare ideeën
Want zijn Vakbond was zeer over hem tevreden
(We verzekeren u dat zijn dossier een rotsvast vertrouwen wekte),
En onze sociaal-psychologische werkers ontdekten
Dat z’n maten hem mochten, en ook een biertje pakte hij graag mee.
De Pers bevestigt dat hij zijn krantenkiosk dagelijks frequenteerde,
En dat hij volkomen normaal op advertenties reageerde.
Ook blijkt dat hij – polissen op naam – volledig verzekerd was,
Zijn zorgdossier toont dat hij, eens in ’t ziekenhuis, weer keurig genas.
Consumenten- en huishoudinstanties zijn unaniem
Dat zijn afbetalingsregelingen verliepen naar wens,
Dat hij niks tekort kwam als Moderne Mens,
Een muziekinstallatie, een tv, auto, koelsysteem.
Elk opinieonderzoek vond het weer verheugend
Te constateren dat in dit jaargetij zijn opinies weer deugden.
Was het vrede, hij was voor vrede, was het oorlog, hij was een soldaat.
Hij was getrouwd en droeg vijf kinderen bij aan onze populatie,
Wat volgens Eugenetici het juiste aantal was voor zijn generatie.
Onze leerkrachten melden dat hij zich nooit bemoeide met hun educatie.
Was hij vrij? Was hij gelukkig? De vraag is absurd en gestoord:
Mocht er iets mis zijn geweest, dan hadden we het zeker gehoord.

Origineel:

The Unknown Citizen

(To JS/07 M 378
This Marble Monument
Is Erected by the State)

He was found by the Bureau of Statistics to be
One against whom there was no official complaint,
And all the reports on his conduct agree
That, in the modern sense of an old-fashioned word, he was a saint,
For in everything he did he served the Greater Community.
Except for the War till the day he retired
He worked in a factory and never got fired,
But satisfied his employers, Fudge Motors Inc.
Yet he wasn’t a scab or odd in his views,
For his Union reports that he paid his dues,
(Our report on his Union shows it was sound)
And our Social Psychology workers found
That he was popular with his mates and liked a drink.
The Press are convinced that he bought a paper every day
And that his reactions to advertisements were normal in every way.
Policies taken out in his name prove that he was fully insured,
And his Health-card shows he was once in hospital but left it cured.
Both Producers Research and High-Grade Living declare
He was fully sensible to the advantages of the Instalment Plan
And had everything necessary to the Modern Man,
A phonograph, a radio, a car and a frigidaire.
Our researchers into Public Opinion are content
That he held the proper opinions for the time of year;
When there was peace, he was for peace: when there was war, he went.
He was married and added five children to the population,
Which our Eugenist says was the right number for a parent of his generation.
And our teachers report that he never interfered with their education.
Was he free? Was he happy? The question is absurd:
Had anything been wrong, we should certainly have heard.

De zon komt op – John Donne

John Donne (1572-1631) is de bekendste dichter van de groep dichters die door Samuel Johnson (1709-1784) de Metaphysical Poets is gedoopt.

Een informatieve Nederlandse website over John Donne, waarop ook veel vertalingen van zijn werk, vindt u hier.

De Metaphysical Poets gebruikten zogeheten Metaphysical Conceits in hun gedichten. Dat zijn uitgebreide vergelijkingen die weinig voor de hand lijken te liggen, die onwaarschijnlijk zijn, waarvan de elementen zeer ver uit elkaar liggen, maar die toch op een dichterlijke manier treffend zijn. In dit gedicht wordt de zon bespot en bars toegesproken, en worden de geliefden die zich in bed bevinden vergeleken met staten, vorsten, continenten, en is de slaapkamer het heelal.

Ten geleide voor de lezer:

  • Het gedicht The Sun Rising is een liefdesgedicht.
  • In de openingsstrofe spreekt de Ik-figuur de zon toe die kennelijk aan het opkomen is (en de geliefden verrast in bed). De toon is afwisselend spottend en bevelend. In het tweede deel van de strofe verheft de dichter zichzelf en zijn geliefde boven de spijbelaars, gezellen, hondendrijvers, luie varkens. Met een bijzondere vorm van het bekende cliché dat de liefde geen tijd kent, wordt deze strofe besloten.
  • In de tweede strofe wordt allereerst twijfel gezaaid aan de zaligheid en de kracht van de zonnestralen: de ik-figuur kan deze immers door zijn ogen te sluiten laten verdwijnen. Daarna wordt de geliefde voor het eerst ter sprake gebracht: de ‘haar’ in het gedicht, wier stralende ogen volgens de toenmalige conventie de stralen van de zon in de schaduw stellen. Alles wat er op aarde werkelijk toe doet voor de geliefden, blijkt zich in het liefdesbed te bevinden.
  • In de slotstrofe wordt er nog een schepje bovenop gedaan en blijkt de slaapkamer de gehele kosmos te wezen. De zon komt dus niets te kort als hij de twee geliefden maar heerlijk verwarmt.
  • De versregels zijn onregelmatig van lengte en kennen geen vast metrum. Het rijmschema van de strofen is ABBACDCDEE.

Vertaling:

De zon komt op

Nijvere ouwe dwaas, ongezeglijke zon,

Wat win je hiermee?

Ben je content met je gordijngezeefde, matineuze entree?

Dacht je dat jouw ommegang de liefdestijd bestieren kon?

Brutale pedante vlerk, ga ze een beetje plagen,

De spijbelaars, de zeurende gezellen,

Meld hondendrijvers dat de koning wil gaan jagen,

Zeg luie varkentjes hun taken niet nog langer uit te stellen,

Liefde, welke ook, kent geen klimaat, seizoen, respijt,

Geen uren, dagen, maanden, al die lorren van de tijd.

 

Jouw stralen, vol eerbied en kracht –

Zou ‘t echt zo zijn?

Ik kan ze in een oogwenk verduisteren en je verdwijnt,

Maar ik doe het niet, omdat ik naar haar aanblik smacht;

En als jouw ogen naast de hare durven stralen,

Zie toe, en vertel dan morgen eens aan mij,

Of beide Indiën, hun kruiden en metalen,

Zijn waar je ze achterliet, of hier liggen naast mij.

En als je naar die koningen vraagt – je zag ze zonet –

Dan krijg je ten antwoord: hier zijn ze, hier in dit bed.

 

Zij is alle staten, alle vorsten ben ik, zie

Daarbuiten is niets.

En vorsten doen ons slechts na; in dit licht bezien

Is alle hulde imitatie, alle weelde alchemie.

En Zon, sinds de wereld zo is geslonken,

Verdien je wel een beetje erbarmen.

Ouderdom vergt rust, en sinds jou als taak is geschonken

De wereld te warmen, dien je dus ons te verwarmen.

Schijn hier voor ons, en het heelal is waar je bent;

Dit bed is jouw centrum, dit vertrek jouw firmament.

 

Origineel:

The Sun Rising

Busy old fool, unruly sun,
Why dost thou thus,
Through windows, and through curtains call on us?
Must to thy motions lovers’ seasons run?
Saucy pedantic wretch, go chide
Late school boys and sour prentices,
Go tell court huntsmen that the king will ride,
Call country ants to harvest offices,
Love, all alike, no season knows nor clime,
Nor hours, days, months, which are the rags of time.

Thy beams, so reverend and strong
Why shouldst thou think?
I could eclipse and cloud them with a wink,
But that I would not lose her sight so long;
If her eyes have not blinded thine,
Look, and tomorrow late, tell me,
Whether both th’ Indias of spice and mine
Be where thou leftst them, or lie here with me.
Ask for those kings whom thou saw’st yesterday,
And thou shalt hear, All here in one bed lay.

She’s all states, and all princes, I,
Nothing else is.
Princes do but play us; compared to this,
All honor’s mimic, all wealth alchemy.
Thou, sun, art half as happy as we,
In that the world’s contracted thus.
Thine age asks ease, and since thy duties be
To warm the world, that’s done in warming us.
Shine here to us, and thou art everywhere;
This bed thy center is, these walls, thy sphere.

Een lieflijke avond – William Wordsworth

William Wordsworth (1770-1850) was een Engels romantisch dichter. Samen met Samuel Taylor Coleridge (1772-1834) publiceerde hij de Lyrical Ballads, waarmee de romantiek zijn intrede deed in de Engelse letteren.

In 1791 ontmoette Wordsworth in Frankrijk Annette Vallon, van wie hij in 1792 een dochter kreeg: Caroline. Zonder Caroline ooit gezien te hebben, keerde hij – mede als gevolg van de politieke turbulentie – terug naar Engeland. Na de Vrede van Amiens in 1802, ging hij terug naar Frankrijk. Daar ontmoette hij zijn toen 9-jarige dochter voor het eerst. De strandwandeling met haar is de aanleiding tot het gedicht It is a Beauteous Evening, Calm and Free.

Ik ken het gedicht al sinds mijn middelbareschooltijd (1976-1982) uit het hoofd. Het komt voor in het boek Enjoying Literature dat toen voor het onderwijs werd gebruikt.

Als ik op het strand ben, heb ik de haast onbedwingbare neiging om te roepen:

Listen! the mighty Being is awake,
And doth with his eternal motion make
A sound like thunder—everlastingly.

Dit gedicht is uiteraard een sonnet. De jambische vijfvoeten, soms met trochaeïsche opmaat, zijn in vertaling grotendeels vervangen door jambische zesvoeten.

Vertaling:

Een lieflijke avond

Een lieflijke avond, onbevangen, teder…
De gewijde tijd is stil geworden als een Non
Die ademloos is in aanbidding, de brede zon
Daalt roerloos in zijn vredigheden neder;

En zorgzaam op de zee rust ’s hemels goedheid;
Maar hoor! het machtig Wezen is ontwaakt,
Dat sindsdien onophoudelijk geluiden maakt
Alsof de donder rolt – in eeuwige gestadigheid.

Lief kind! lief meisje! wandel- en gespreksgenoot,
Ook als de ernst maar nauwelijks tot jou doordringt,
Toch is jouw kern hooghemels en verheven:

Jij ligt het hele jaar in Abrahams schoot,
Jij mag in ’t heiligst heiligdom des Tempels leven,
Door God – en niemand ziet het – met Zijn zorg omringd.

Origineel:

It is a Beauteous Evening, Calm and Free

It is a beauteous evening, calm and free,
The holy time is quiet as a Nun
Breathless with adoration; the broad sun
Is sinking down in its tranquility;

The gentleness of heaven broods o’er the Sea;
Listen! the mighty Being is awake,
And doth with his eternal motion make
A sound like thunder—everlastingly.

Dear child! dear Girl! that walkest with me here,
If thou appear untouched by solemn thought,
Thy nature is not therefore less divine:

Thou liest in Abraham’s bosom all the year;
And worshipp’st at the Temple’s inner shrine,
God being with thee when we know it not.

De Tuin der Lusten – William Blake

William Blake (1757-1827) was een visonaire, romantische Engelse dichter en schilder. Hij was religieus, maar gekant tegen vormen van georganiseerde godsdienst, met name tegen de Anglicaanse kerk, de Church of England.

In het onderhavige gedicht wordt een Tuin der Lusten opgeroepen. De titel en het onderwerp verwijzen naar het Hooglied (hfdst. 6:2), een oud-testamentisch liefdeslied dat vol staat met erotische toespelingen. Indirect verwijzen ze ook naar de Hof van Eden, de paradijstuin, waarin voorafgaand aan de zondeval nog geen schaamte bestond.

In dit gedicht wordt de gestrengheid van de georganiseerde godsdienst tegenover de als zuiver beschouwde erotiek geplaatst.

Vertaling:

De Tuin der Lusten

Ik ging naar de Tuin der Lusten,
En zag wat er vroeger nooit was:
Een Kerkje, gebouwd in het midden,
Waar ik toen speelde als kind op het gras.

En de poort van de Kerk was gesloten,
En “Gij zult niet” kon je zien op de deur;
Dus ik ging naar de Tuin der Lusten,
Naar de bloemen, hun lieflijke geur.

En ik zag dat die vol was met graven,
En met zerken, waar een bloemperk moest zijn:
En Priesters die paden in zwarte gewaden betraden,
En mijn vreugde & verlangen met distels bedwongen.

Origineel:

The Garden of Love

I went to the Garden of Love,
And saw what I never had seen:
A Chapel was built in the midst,
Where I used to play on the green.

And the gates of this Chapel were shut,
And Thou shalt not. writ over the door;
So I turn’d to the Garden of Love,
That so many sweet flowers bore.

And I saw it was filled with graves,
And tomb-stones where flowers should be:
And Priests in black gowns, were walking their rounds,
And binding with briars, my joys & desires.

Ennui – Marianne Moore

Marianne_Moore_1935

Marianne Moore (fotografie: George Platt Lynes)

Marianne Moore (1887-1972) was een Amerikaanse dichter. Ze beschikte over een veelzijdige verstechniek. Ze werd bewonderd door Wystan Hugh Auden en was mentor en vriendin van Elizabeth Bishop.

Het gedicht Ennui – wat verveling betekent, een kernbegrip van het modernisme – heeft weinig toelichting nodig. De titel is ironisch, uiteraard, en het gedicht suggereert dat een onvermogen om te kiezen een belangrijke oorzaak van verveeldheid, levensmoeheid zou kunnen zijn.

Het gedicht heeft iets grappigs en iets ernstigs tegelijk. De vorm is niet bijzonder modern en doet denken aan Johann Wolfgang von Goethe, bijvoorbeeld aan diens beroemde Nachtliedje.

Vertaling:

Ennui

Hij had, zei hij vaak,
Een typische wens:
Niemand die weet
Of ik vis ben of mens;
Het aas van de haak
Zuig ik wel graag,
Deelde hij mee,
En kalm dan weer gaan
Als een schim
In de zee.

Origineel:

Ennui

He often expressed
A curious wish,
To be interchangeably
Man and fish;
To nibble the bait
Off the hook,
Said he,
And then slip away
Like a ghost
In the sea.

 

Spotrijm van een burger op leeftijd – W.H. Auden

AudenVanVechten1939

W.H. Auden

Wystan Hugh Auden (1907-1973), was een groot Engelstalig dichter. Hij schopte graag tegen de schenen van de mensen die hem het meest nabij waren.

Doggerel by a Senior Citizen, is een rijmend vers, een rijmsel eigenlijk, dat tongue in cheek een reactionaire – maar niet noodzakelijk onjuiste – boodschap brengt.

Hier is een video waar Auden het vers zelf voordraagt. De ondertiteling is de vertaling die Peter Verstegen, een gerenommeerd vertaler, van het vers gemaakt heeft.

Vertaling:

Spotrijm van een burger op leeftijd
(voor Robert Lederer)

1969 – de aarde is niet de planeet,
Die ik met trots de mijne heet;
’t Is niet de wereld die mij voedt,
En die voor chaos mij behoedt.

De zaligheden van de Hof van Eden,
Stammen reeds van lang geleden,
Toen badkamers nog zalen waren,
En wij God smeekten bij gevaren.

Het vliegtuig en de automobiel,
Heel nuttig, hoor, maar pueriel:
De machines waar ik van droom
Draaien op water of op stoom.

De Rede vergt dat ik bezing
De gloeilamp – wat een akelig ding!
Niet dat ik er ooit een koop –
Liever ‘n olielamp op de overloop.

De spoken van mijn voorgeslacht,
Bevocht ik, heb ze hooggeacht:
De protestantse werkmoraal
Was handig en vaak ideaal.

Schulden maken was onbezonnen,
Toen paren nog duetten zongen
En altijd zal ik zonder dralen,
Al wat ik koop contant betalen.

Het kerkenliedboek kwam tot stand
Omstreeks het Twaalfjarige Bestand:
Bijbehorende preken zijn wel aardig,
Liturgische omslag minderwaardig.

O zeker, seks was – als altijd
Aanlokkelijk door geheimzinnigheid;
Maar de kiosk was toch niet overladen
Met Manicheïsche pornobladen.

De taal was kunstig, afgemeten,
Je liet geen boeren, liet geen scheten:
Waar lig ik nog het meeste wakker van,
‘t Vrije vers, de dood van de roman?

Ook wil ‘k geen promovendi op visite,
Die symbolen delven, of de mythe,
En hoor ik tot de literaten
Die lof aan meerderen overlaten.

Is gedoogbeleid wel een succes?
Het is een ramp in elke les!
Grieks en Latijn – wij laafden ons
Aan deze zaken als een spons.

Men houdt zich graag oostindisch doof,
Voor onze generatiekloof,
Wiens schuld is dat, en welk verhaal?
Geen hond leert meer zijn Moedertaal!

Maar liefde is, meen ik, geen keus
Die ouderwets is, modieus!
En ‘k heb wel degelijk goede vrinden,
Die samen eten leuk gaan vinden.

Vergis ik mij? Da’s kul! Ik word niet goed
Dat ik met vuur verdedigen moet
Dat ik me ’t allerbeste thuis
Voel bij wat Echt is, bij wat Pluis.

Origineel:

Doggerel by a Senior Citizen
(for Robert Lederer)

Our earth in 1969
Is not the planet I call mine,
The world, I mean, that gives me strength
To hold off chaos at arm’s length.

My Eden landscapes and their climes
Are constructs from Edwardian times,
When bath-rooms took up lots of space,
And, before eating, one said Grace.

The automobile, the aeroplane,
Are useful gadgets, but profane:
The enginry of which I dream
Is moved by water or by steam.

Reason requires that I approve
The light-bulb which I cannot love:
To me more reverence-commanding
A fish-tail burner on the landing.

My family ghosts I fought and routed,
Their values, though, I never doubted:
I thought the Protestant Work-Ethic
Both practical and sympathetic.

When couples played or sang duets,
It was immoral to have debts:
I shall continue till I die
To pay in cash for what I buy.

The Book of Common Prayer we knew
Was that of 1662:
Though with-it sermons may be well,
Liturgical reforms are hell.

Sex was of course —it always is—
The most enticing of mysteries,
But news-stands did not then supply
Manichean pornography.

Then Speech was mannerly, an Art,
Like learning not to belch or fart:
I cannot settle which is worse,
The Anti-Novel or Free Verse.

Nor are those Ph.D’s my kith,
Who dig the symbol and the myth:
I count myself a man of letters
Who writes, or hopes to, for his betters.

Dare any call Permissiveness
An educational success?
Saner those class-rooms which I sat in,
Compelled to study Greek and Latin.

Though I suspect the term is crap,
There is a Generation Gap,
Who is to blame? Those, old or young,
Who will not learn their Mother-Tongue.

But Love, at least, is not a state
Either en vogue or out-of-date,
And I’ve true friends, I will allow,
To talk and eat with here and now.

Me alienated? Bosh! It’s just
As a sworn citizen who must
Skirmish with it that I feel
Most at home with what is Real.

Ken je het land, waar de citroenen groeien – Goethe

Het gedicht ‘Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn‘ is een heel beroemd gedicht van Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), die vaak beschouwd wordt als de grootste Duitse dichter die ooit heeft geleefd en geschreven.

Het werd gepubliceerd als het openingsgedicht in het eerste hoofdstuk van Boek 3 van Wilhelm Meisters Lehrjahre. Het personage in de roman die als auteur van het gedicht wordt opgevoerd, is Mignon. Het openingsvers roept Italië op.

Het gedicht is heel vaak op muziek gezet, onder anderen door Robert Schumann, Franz Schubert en Hugo Wolf.

Er zijn ook parodieën op gemaakt, bijvoorbeeld: ‘Kennst du das Land wo die Kanonen blühn?‘ van Erich Kästner.

Ik heb de enorme hoeveelheid literatuur over dit gedicht niet uitgebreid bestudeerd. In mijn ogen is dit een gedicht dat over de dood gaat. Het beschrijft drie levensfasen: de jeugd, de middelbare leeftijd en de oude dag.

Het is wel ontnuchterend, maar we gaan op weg, en het blijft lyrisch.

Vertaling:

Ken je het land, waar de citroenen groeien

Ken je het land, waar de citroenen groeien,
In ‘t donker loof de gouden sinaasappels gloeien,
Een milde wind vanuit de blauwe hemel daalt,
De myrte rust, een lauwertak naar boven taalt?
Zeg, ken je het?
Daarheen! daarheen
Wil ik met jou graag gaan, mijn lief, meteen.

Ken je het huis? Zijn dak rust op een zuilenrij.
De eetzaal blinkt, de suite ligt er stralend bij,
En marmerbeelden overal – ze zien mij aan
Wat heeft men jou, och arme kind, gedaan?
Zeg, ken je het?
Daarheen! daarheen
Wil ik met jou graag gaan, mijn hoedster, nu meteen.

Ken je de berg, zijn nauwe, dichtbewolkte gang?
Het muildier zoekt zijn weg, voor mist noch nevel bang;
In de spelonk, daar woont het oude drakenbroed;
Het stoot de rots, daaroverheen de vloed!
Zeg, ken je het?
Daarheen! daarheen
Voert onze weg! O Vader, zo meteen!

Origineel:

Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn

Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn,
Im dunkeln Laub die Gold-Orangen glühn,
Ein sanfter Wind vom blauen Himmel weht,
Die Myrte still und hoch der Lorbeer steht?
Kennst du es wohl?
Dahin! dahin
Möcht ich mit dir, o mein Geliebter, ziehn.

Kennst du das Haus? Auf Säulen ruht sein Dach.
Es glänzt der Saal, es schimmert das Gemach,
Und Marmorbilder stehn und sehn mich an:
Was hat man dir, du armes Kind, getan?
Kennst du es wohl?
Dahin! dahin
Möcht ich mit dir, o mein Beschützer, ziehn.

Kennst du den Berg und seinen Wolkensteg?
Das Maultier sucht im Nebel seinen Weg;
In Höhlen wohnt der Drachen alte Brut;
Es stürzt der Fels und über ihn die Flut!
Kennst du ihn wohl?
Dahin! dahin
Geht unser Weg! O Vater, laß uns ziehn!

Grijze haren

Dit versje dateert van een paar weken geleden. Het was een kleinigheid, een niemendalletje misschien, maar ik merk dat ik het bij herlezing wel aardig vind.

Grijze haren

Voor Machiel Wetselaar, ter gelegenheid van zijn 50e verjaardag.

Alle bladeren vergelen
Bij het klimmen van de jaren;
Onze blik gaat somber staren,
Zelfs het spel gaat ons vervelen.

Maar hoe groot ook de gevaren,
Ook de dood – een hoogst reële –,
Je blijft je liefste teder strelen,
Al draagt je kop ook grijze haren.